Industriekultur

Ik zat van de week op de fiets van Rotterdam naar huis toen ik een idee kreeg. Het weer zou van het weekend opknappen; een ideale kans dus om nog een paar dagen weg te gaan op de fiets.
Nu had ik al eens gedacht om bij Arnhem door te fietsen naar het Duitse Ruhrgebied. De Duitsers hebben er veel tijd en energie gestoken in het omvormen van het vervallen industriegebied. Zo is er een voornaam museum in Essen, het Ruhrmuseum, waar naar verluidt Rem Koolhaas aan te pas kwam. Er zijn routes uitgestippeld langs voorname mijnbouwfabrieken (zie Landschaftspark Duisburg!) en andere vergane glorie. En langs de routes staat op allerlei plekken kunst. De Duitsers hebben hun inspanningen gekroond tot Route der Industriekultur. Je kunt er fantastisch fietsen, en fotograferen natuurlijk. Dat leek me met mijn nieuwe camera wel een tof idee!

Tot ik me bedacht dat ik ook graag naar de dagbouwmijn bij Duren wil, waar op dit moment geprotesteerd wordt tegen de bruinkoolwinning (en stook). Dat is vanaf Duisburg pak en beet 80 kilometer naar het zuiden; goed aan te reizen dus. In een put van wel 50 meter diep staan de grootste machines ter wereld al tientallen jaren land weg te eten. De schaal is buitengewoon, stelde ik in 2014 al vast bij een andere dagbouwmijn. Talloze dorpen hebben voor de winning moeten wijken. Maar het ergste is dat de inefficiënte bruinkool wordt opgestookt voor energie, en dat in tijden waarin de CO2 uitstoot naar beneden moet.

Ik zag het zo voor me, dat ik eerst naar het museale Ruhrgebied zou gaan, waar blij wordt getoond dat al de mijnbouw en industrialiteit tot het verleden behoort, om vervolgens 80km verderop te zien hoe Duitsland het meest omstreden energieproject van Europa vrolijk doorzet.
Die hypocrisie rook ik vanuit Gouda nog en ik zal het Ruhrgebied dan ook links (eigenlijk meer rechtsboven) laten liggen. Wat wordt dan wel het plan? Ik ga proberen om in het bezette Hambach forst te komen om een beeldreportage te maken bij de verzetsgroepen aldaar. Daarna ga ik doen wat ik het liefste doe; ik zak af naar de Eifel, want ik weet, zonder natuur stolt mijn bloed.

De mieren komen

Vorig jaar vierde aannemingsfirma van Dijk uit Gouda nog haar 100 jarig jubileum. Op een augustusmorgen het jaar erna verdringen aannemers en bouwbedrijven zich om het geveilde inventaris over te nemen; het kan snel gaan. Van Dijk valt in de tragische categorie bedrijven die de crisis doorkwamen maar te uitgemergeld blijken om verder te leven. 100 jaar: operatie geslaagd, patiënt overleden. En dus was er noeste activiteit van hun concurrenten die vanmorgen de klok sloeg en ergens raakte dat tafereel bij mij iets, al kon ik nog niet duiden wat. Ja, het deed me denken aan hoe de natuur dit soort dingen oplost. Hoe de ene diersoort de andere overmeestert en vervolgens het nest plundert. Als super-georganiseerde mieren die alles van waarde meeslepen naar hun eigen nest. Het voelde banaal aan en toch zo dicht bij onze natuur. En zo heeft het spreekwoord voor mij een labeltje en een plaatje erbij gekregen, want: de een z’n dood is de ander z’n brood!

 

Medicijnen in de rivier

Tuinen hebben water nodig, dat weet iedereen. Vooral in de zomer als het droog is hebben veel planten die zich niet als cactus hebben vermomd het moeilijk. In het geval van de Warmoezerij, de moestuin van GOUDasfalt, is dat nogal een arbeidsintensieve klus. Mede daarom werd een systeem bedacht dat capillair werkt: regenwater wordt opgeslagen in het natuurlijke bassin onder de tuin en wordt via speciaal materiaal omhoog vervoerd de grond in. Als het echt droog is heb je hieraan natuurlijk niet genoeg. Het makkelijkste is om dan water uit de naastgelegen Hollandse IJssel te pompen voor het gebruik in de gieter. Die rivier is een tijd terug opgeschoond, maar hoe schoon is het rivierwater dan eigenlijk? Is de kwaliteit goed genoeg om je groenten straks nog als biologisch te verkopen?

Die vraag hing als een zwaard boven de tuin, tot het Hoogheemraadschap hem vanmorgen beantwoordde. Er was goed en slecht nieuws. Het goede nieuws is dat de waterkwaliteit van de rivier op veel fronten voldoet aan de norm. Het slechte nieuws is dat op het meetpunt een serieuze dosis medicijnresten worden aangetroffen. Dit is zeker niet uniek, zo blijkt na even rondneuzen. Mensen gebruiken enorm veel medicijnen, die we via de wc de riolering in spoelen. Waterzuiveringsinstallaties lozen na zuivering van hun afvalwater het restant in de rivier. Dat zogenoemde effluent moet aan allerlei eisen voldoen, maar daar zit bij medicijnresten nou juist het probleem. Men weet zogenaamd niet hoe slecht ze zijn voor de gezondheid en dus zijn er geen normen voor. Toch maken betrokken instanties zich zorgen. Bij een lage rivierwaterstand, gecombineerd met de toenemende vergrijzing kunnen vooral in drinkwaterrivieren als de Maas kwaliteitsproblemen met het kraanwater optreden. Bovendien is het onvoldoende onderzocht, maar niet geheel onbekend, wat de resten met waterdieren doen. Zo weten we bijvoorbeeld al dat anticonceptiemiddelen tot een geslachtsverandering kunnen leiden bij vissen. Gelukkig doet het Rijk nu proeven om de medicijnresten uit het effluent water te zuiveren. De Hollandse IJssel mag als niet-drinkwaterrivier achter in de rij aansluiten.

Dan het meetpunt waarover we informatie kregen. Die is hemelsbreed nog geen kilometer van de zuiveringsinstallatie, aan de rivier. Net als de Warmoezerij trouwens. Op het eerste gezicht slecht nieuws dus, voor onze tuin. Maar al met al zie ik toch licht aan het einde van de tunnel. Het vastleggen van medicatieresten is nieuw, ze zaten pak m beet 10 jaar geleden natuurlijk ook gewoon in het rivierwater. Dit beidt de kans om een volgende stap zetten, op naar schone(re) rivieren.